Skip to:

Tussen kapitalisme en socialisme

Mars van Grunsven

Voor economische verandering kijkt hoogleraar Gar Alperovitz al lang niet meer naar het Amerikaanse politieke systeem. Hoopvol beziet hij de opkomst van een ‘gedemocratiseerde’ economie. 

‘VERANDERING HING IN DE LUCHT’, zegt de historicus, politicoloog en econoom Gar Alperovitz (1936) over de jaren zestig. De jonge Alperovitz werkte destijds in Washington voor de liberale Democratische senator Gaylord Nelson, de man die als oprichter van Earth Day mede­verantwoordelijk was voor de opleving van milieu-activisme in die tijd, en hij zag van dichtbij hoe het Amerikaanse politieke systeem serieuze veranderingen genereerde. De Clean Air Act (1963) en de Civil Rights Act (1964) werden getekend en president Johnson riep een ‘oorlog tegen de armoede’ uit. ‘Het land worstelde ook toen met serieuze problemen, maar net als de meeste Amerikanen had ik het gevoel dat we in staat waren er iets aan te doen.’

Dat potente gevoel heeft Alperovitz, tegenwoordig hoogleraar politieke economie aan de Universiteit van Maryland, niet meer. ‘Van het onvermogen iets aan klimaatverandering te doen tot de extreme economische ongelijkheid: de crises in dit land zijn al lang niet meer van strikt regulerende aard’, zegt hij. ‘We staan voor een systeemcrisis, waarbij we de vraag moeten stellen: is het kapitalisme in diepe problemen?’

Alperovitz vindt van wel, zo blijkt alleen al uit de twaalf boeken die hij aan de mankementen van het kapitalisme wijdde, waaronder America Beyond Capitalism (2004). Tegelijkertijd ziet hij de opkomst van een ‘coöperatieve economie’, een economie die van onderaf wordt ­opgebouwd aan de hand van op democratische leest gestoelde organisaties als coöperaties, gemeenschappelijke ­investeringsfondsen in grond (community land trusts)en municipale instituties (zie ook het kader bij dit artikel). In zijn laatste boek, What Then Must We Do? (2013) onderzoekt Alperovitz of deze coöperatieve economie, zoals hij het ook noemt, de basis kan leggen voor een systeem dat geen kapitalisme en geen socialisme is maar iets totaal nieuws.